BİLDİRİLER

BİLDİRİ DETAY

Sevda ATAK
ANADOLU SELÇUKLU DÖNEMİ’NİN ÜÇ KENARLI TONOZLARI BİR DİVRİĞİ ULU CAMİ ÖRNEĞİ
 
Selçuklularla beraber Anadolu topraklarında gün ışığına çıkmaya başlayan ‘kenar tonozların’ ilk örneği XIII. yüzyılın ilk çeyreğinde inşa edilen Divriği Kompleksi ile karşımıza çıkmaktadır. Özellikle İç Anadolu, Güneydoğu Anadolu ve Doğu Anadolu bölgesi'nde yaygınlık gösteren kenar tonozlardan, Ege bölgesine ait bilinen iki örnekten biri; Selçuk İsa Bey Camisi’nin giriş eyvanını örterken, bir diğeri ise Milas Ahmed Gazi Camisi’nde yer almaktadır. Her ikisi de hem beylikler dönemi eserleri hem de üç kenarlı tonozlardır. Anadolu Selçuklu mimarisinde yer alan taş kenar tonozların köşegenlerinin yüzeyde oluşturduğu girintili ve çıkıntılı şekilleri incelenerek, bu üst örtü türü için planda uygulanan tonoz türü (haç tonoz ya da çapraz tonoz) tespit edilebilir. Dahası bu formların içe ve dışa doğru oluşturdukları açılı kenarlarının sayısının artmasına bağlı olarak kategorize edebilecek kadar sayıda ‘kenar tonoz’ örnekleri sunmaktadır. Bunlar genel olarak tek sayı ve katları şeklinde ilerlerken (üç kenarlı, beş kenarlı, yedi kenarlı ve dokuz kenarlı) bilinen altı kenarlı tek tonoz örneği yine ilk ‘kenar tonoz’ türünün karşımıza çıktığı Divriği Kompleksi’dir. Sonuç olarak, bu çok sayılı kenar tonozların Anadolu Selçuklu mimarisinde, en yaygın olarak kullanılan örneği üç kenarlı olan tonozlardır. Bu çalışmanın amacı Anadolu topraklarında homojen olmayarak bir dağılım gösteren bu üç kenarlı tonozları, bir dizi şeklinde sunmaktır. Ayrıca bunlardan ilk vaka olan Divriği Ulu Camisi üç kenarlı tonozu için uygulanan geometrik yöntemlerin analizi incelenerek, olası bir uygulamanın Anadolu Selçuklu mimarisi üç kenarlı tonozlarına etkisi tartışılacaktır.

Anahtar Kelimeler: Divriği Kompleksi, Üç Kenarlı Tonozlar, Anadolu Selçuklu Mimarisi



 


Keywords: