BİLDİRİLER

BİLDİRİ DETAY

Ebru ÇUBUKÇU, Tuba Nur OLĞUN
KENTSEL MEKÂNDA ESTETİK DENEYİMİ ÖLÇMEK: SOKAK PARÇALARININ ENTROPİ DEĞERLERİNİN ÖLÇÜMÜ
 
Giriş: Güzel sadece bakanın gözünde midir? Herkesin güzellik anlayışı farklı mıdır? Güzel nesnelerin, mekanların, canlıların ortak bir özelliği var mıdır, varsa nelerdir? İlkçağlardan beri ünlü düşünürlerin üstünde bolca tartışma yürüttükleri ama çağımızda hala çözülememiş sorulardır bunlar. Uygarlık tarihi kadar eski olan estetik kavramı birçok disiplinde farklı açılardan ele alınmıştır. Estetiğin ölçülebilir bir kavram olup olmadığı hala sorgulansa da, kabul edilmelidir ki Birkoff ve Eysenck gibi yazarların 1930’lu 1940’lı yıllarda önerdikleri estetik kavramına matematiksel bakış açısı ya da estetik ölçütler (ya da formüller), günümüzde eleştirildiğinden daha çok geliştirilmeye çalışılmaktadır. Tasarım sanatla ilişkili olduğu kadar bilimle de ilişkilidir. Estetik kavramı ölçülemediği sürece, tasarlanan öğe her ne olursa olsun (mobilya, oda ya da sokak), tasarımcının yarattığı öğe ya da mekânın estetik değeri yaratıcısının zevkini yansıtacak, kullanıcı ve genel çoğunluğunun görüşünü göz ardı edecektir. Özellikle, mekân tasarımında kamunun kullanacağı alanların tasarımının toplumun beklentisini karşılaması, yaratıcısının mesleki tatmini sağlamaktan çok daha önemlidir. Dolayısıyla, estetiğin nasıl ölçülebileceğine yönelik nesnel ölçütlerin belirlenmesi, tasarımcıların toplumun zevklerine hitap eden mekanlar yaratmalarında izleyebilecekleri bir rehbere sahip olmalarını sağlayacaktır. Amaç: Mekânsal estetiğinin ölçümü genellikle öznel yöntemlere temellenmiş nadiren nesnel yöntemler geliştirilmiştir. Mekânın estetik değerinin belirlenmesinde kullanılan nesnel yöntemlerden biri “entropi” yöntemidir. Entropi yöntemi ile herhangi bir yapının cephesindeki değişim, yapı gruplarının siluetindeki farklılık ya da sokak boyunca izlenen değişimin ölçüldüğü örnek çalışmalar mevcuttur. Söz konusu çalışmaların tamamı entropi hesaplarına dayansa da hesaba temel alınan parametreler ya da izlenen yöntemsel süreç farklılaşmaktadır. Ancak, bu farklılıkların sonuçlar üzerindeki etkisi henüz sorgulanmamıştır. Bu araştırma kapsamında temel hedef bir sokak parçasının entropi değerinin farklı yöntemlerle ölçülmesinin sonuçları nasıl etkilediğinin incelenmesidir. Kapsam: Çalışma kapsamında İstanbul Ayazma bölgesinde rastlantısal olarak seçilmiş üç sokak parçasının estetik değeri entropi yöntemi ile hesaplanmış ancak hesaplarda farklı yöntemler izlenmiştir. Sınırlılıklar: Araştırma sadece bir örnek alan ve üç örnek sokak parçası üzerinde gerçekleştirilmiştir. Yöntem: Entropi yöntemi ile ölçümde farklı yöntemler denenmiştir. Yöntemsel farklılıklardan biri gözlemlerin dayanağı ile ilişkilidir ve üç şekilde değişmektedir; 1) geçmiş tarihli hava fotoğrafı (1982 yılı), (2) güncel tarihli hava fotoğrafı (2016 yılı), (3) üç boyutlu fotoğraf temelli sanal gezinti (2018 yılı). Diğer yöntemsel farklılık ise değişimlerde esas alınan birimle ilişkilidir ve iki şekilde değişmiştir; (1) sıklık ve (2) mesafe. Her üç yöntemde de sokak üzerindeki değişimler 8 başlıkta incelenmiştir: (1) giriş, (2) bir yanı açık bir yanı kapalı alan, (3) bir yanı kapalı diğer yanı yola açılan alan, (4) her iki tarafı açık alan, (5) dar kısa koridor etkisinin olduğu alan, (6) geniş kısa koridor etkisinin olduğu alan, (7) dar uzun koridor etkisinin olduğu alan, (8) geniş uzun koridor etkisinin olduğu alan. Bulgular: 1982 ve 2016 yılına ait hava fotoğrafları üzerinden yapılan değerlendirmeler karşılaştırıldığında net bir bulgu elde edilememiştir, Entropi değeri bir örnek sokakta 1982 tarihli hava fotoğrafında daha yüksek, diğer bir örnek sokakta bunun tersi bir sonuç ve üçüncü örnek sokakta her iki hava fotoğrafında da benzer sonuçlar elde edilmiştir. Üç boyutlu sanal gezinti ve hava fotoğrafından elde edilen entropi değerleri karşılaştırıldığında da benzer şekilde tek yönlü bir ilişki elde edilememiştir. Ancak, ölçüm birimi olarak mesafeler temel alındığında elde edilen entropi değeri, ölçüm birimi olarak sıklık değeri esas alındığı durumdan daha yüksek hesaplanmıştır. Sonuç: Entropi değerinin hesaplanmasındaki farklılıkların sonuçları etkilediği görülmektedir. Her ne kadar entropi yöntemi estetiğin nesnel bir ölçüm yöntemi olması sebebiyle, tasarımcıların toplumun zevklerine hitap eden mekanlar yaratmalarında izleyebilecekleri bir rehbere sahip olmalarının önünü açma potansiyeli taşısa da, bu konuda yapılacak araştırmalar ile entropi yönteminin temel alacağı hesapların dayanaklarının belirlenmesi önemlidir. Bu çalışma böylesi çalışmaların önünü açmak açısından önemlidir. Bir başka ifade ile, entropi yönteminin tasarımcılar için eşsiz bir araç olma potansiyeline sahiptir ancak yöntemin nasıl uygulanacağı hususunda yeni araştırmalara ihtiyaç bulunmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Entropi, Mekansal Estetik, Çevre Psikolojisi, Sokak



 


Keywords: