BİLDİRİLER

BİLDİRİ DETAY

Ceyhan TAZEFİDAN
ZAMANIN GİZLİ TANIKLARI, SAAT KULELERİ; ÇANAKKALE SAAT KULESİ
 
Öz: Giriş: Saat kulesi yapma geleneği Batı toplumlarında ilk olarak kilise ve saray kulelerinde görülmektedir. Avrupa’da 13. yüzyıldan itibaren başlayan bu yapılara dair ilk örnekler İngiltere ve İtalya’da bulunmaktadır. Osmanlı topraklarında ise 16. yüzyılın sonlarına doğru başladığı kabul edilmektedir. 18. yy ile başlayan Osmanlı Mimarlığındaki batılılaşma hareketi, 19. yüzyılın sonlarına gelindiğinde zirveye ulaşmıştır. Bu süreçte Osmanlı’da var olan Klasik Mimarlık ise, II. Abdülhamid Döneminde (1876-1909), merkezi devlet anlayışını tüm imparatorluk adına temsil etme misyonu ile ayrı bir önem kazanmıştır. Kentlerin imgesi haline gelen saat kuleleri, aynı zamanda devlet sınırlarının ulaştığı yerlerde hem yaşayan halkın hem de bu bölge toprakları üzerindeki gücünü gösterme özelliği de kazanmıştır. Şehirlerin sembolü olan bu yapılar en yüksek tepelere ya da her yerden herkesin görebileceği meydanlara yapılmıştır. Tarihin her döneminde, bulunduğu coğrafya sebebiyle Çanakkale, stratejik anlamda önemli bir yere sahip olmuştur. Geçmişten günümüze gelinceye kadar pek çok uygarlığa ev sahipliği yapmış olması nedeniyle sahip olduğu zengin kültür mirasını ve tarihi yapı örneklerini bugün de görmekteyiz. Amaç: Çalışmada saat kuleleri hakkında bilgiler vermek ve bu doğrultuda tarihe tanıklık etmiş olan Çanakkale Saat Kulesi’nin mimari ve yapısal özellikleri üzerine bir inceleme yapmak amaçlanmaktadır. Kapsam: Bu çalışma kapsamında geleneksel, doğal ve kültürel miras değeri bakımından, tarihi ve anıtsal bir obje özelliğine sahip olan, ayrıca bulunduğu konumu itibariyle de çevresindeki yapılar arasında bir meydan özelliği taşıyan Çanakkale Saat Kulesi’nin yapımı, kullanımı, mimari ve yapı bakımından özellikleri incelenecektir. Sınırlılıklar: Tarihi alanların korunması, gelecek nesillere aktarılması ve sürdürülebilirliğinin sağlanması ile ilgili sınırlılıklar bu çalışmada da geçerlidir. Yöntem: Araştırmada yerinde gözlem çalışmaları yapılarak, yapıya dair veriler incelenmiş ve gerekli bilgiler kültür envanteri, yapılmış tez çalışmalarından araştırılmış ve hazırlanmıştır. Bu anlamda en doğru şekliyle aktarılmaya çalışılmıştır. Bulgular: Söz konusu olan yapının tescil edilmesinde, mimari özelliklerinin yanı sıra tarihsel anlamda sahip olduğu değerleriyle ön plana çıkmaktadır. Çanakkale Saat Kulesi, 1313/M. 1897-1898 tarihinde, II. Abdülhamit döneminde, Cemil Paşa tarafından yaptırılmıştır(Acun, 1994). Saat kulesini bu şehre hediye eden kişinin Vitalis isminde bir İtalyan tüccar olduğu bilinmektedir. Saat kulesinin kitabesini yazan Recep Yaseri Efendi’dir. Yapı kare planlı olup, aşağıdan yukarıya doğru incelen bir görünüme sahiptir. Yapının gövdesi dikdörtgen şeklindeki silmeler ile beş kısma bölünmüştür. En üst kısımdaki çanın asıldığı bölümde, gövdesi çokgen kubbeli bir köşk bulunur. Onun hemen altında, dört bir tarafta yuvarlak kadranlı saat yer alır. İkinci ve üçüncü katında sivri kemerli aydınlık pencereleri vardır. İkinci katta balkon bulunmaktadır. Yapının en altında ise güney cephesinde bir kapısı, kuzeyde ise bir çeşme nişi görülmektedir. En üst kısımda bulunan çan kulesi 1912 yılında meydana gelen depremde yıkılmış daha sonra yeniden yapılmıştır. T.C Kültür ve Turizm Bakanlığı İstanbul Rölöve ve Anıtlar Müdürlüğü tarafından 1995 yılında restore ettirilmiştir. Bugün ise yapının bir tarafında iskele meydanı, diğer bir tarafında ise çarşı yer almaktadır. Çevresinde farklı türlerde mekânlar bulunmaktadır. Saat kulesinin bulunduğu sokakların tarihi dokusu bugün de korunmaktadır. Sonuç: Çanakkale kentinin sahip olduğu tarihi, mimari ve kültürel değerlerin herkes tarafından bilinmesi gerektiği bir kez daha vurgulanmaya çalışılmıştır. Bunu yaparken de, kent olarak bütüncül bakmanın yanı sıra kent içerisinde kent ile özdeşleşen yapıların da ön plana çıkarılması amaçlanmıştır. Yapıldığı günden bugüne zamana tanıklık etmiş bir yapı olan Çanakkale Saat Kulesi, tarihi, mimari ve yapısal özellikleri bakımından incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Çanakkale, Saat Kulesi, Kültür, Zaman



 


Keywords: