BİLDİRİLER

BİLDİRİ DETAY

Şule YARIMÇAM, Z. Özlem PARLAK BİÇER
DÜNYADA KENTSEL DÖNÜŞÜM SONUCU OLUŞAN İNŞAAT YIKIM ATIKLARININ YÖNETİMİ
 
Öz: Giriş: Ülkelerin jeolojik ve jeomorfolojik yapısı nedeniyle; deprem, heyelan, kaya düşmesi, sel, çığ gibi doğal afetler her dönemde meydana gelmektedir. İnsan kaynaklı afetlerden nükleer ve kimyasal kazalar, terör saldırıları ve savaşların sonucunda binalarda hasarlar ve yıkımlar oluşmaktadır. Bununla birlikte mevsime göre yapılan iç göçler ve coğrafik konum, ülkeler arası politik ilişkiler gibi pek çok sebep ile dış göçler gerçekleşmektedir. Bu durum kentlerde, düzensiz nüfus yoğunluğu oluştururken göç edilen bölgelerde de sosyolojik ve kültürel sorunlara sebep olmaktadır. Afetler ile çeşitli nedenlerle sağlıksız barınma şartlarının olduğu alanlarda; yeni yapı inşaatı planlama sürecine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu bağlamda kentsel dönüşüm uygulamaları kaçınılmaz olmuştur. Amaç: Bu çalışma; kentsel dönüşüm projelerinin nedenleri ile sonucunda oluşan inşaat atıklarının durumu ve geri dönüşüm alanları araştırılarak ülke ekonomisine nasıl katkı sağlayacağı hakkında çözüm önermektedir. Kapsam: Dünya ülkelerinde; Sanayi/Endüstri alanlarının kent merkezlerinden taşınması, kent merkezlerinde yapılan çalışmalar, gecekondu alanlarında, doğal afetlerin sonucu yapılan dönüşüm çalışmaları en belirgin kentsel dönüşüm örnekleridir. Türkiye’de ise sanayi alanlarının dönüşümü, gecekondu bölgelerinin ıslahı, doğal afet sonucunda oluşan yıkımlar, kaçak yapı ve sağlıksız barınma koşulları olan yapılaşmaların ıslahı, afet risklerini azaltmak için planlanan yeni yapılaşma gibi yaşam standardını yükseltmek amacıyla kentsel dönüşüm çalışmaları yapılmıştır. Dünyada son yıllarda konut ve şehircilik alanlarındaki sorunlar, kentsel/bölgesel dönüşüm yapılarak çözülmektedir. Sınırlılıklar: Dünyada ve ülkemizde farklı nedenlerle kentsel dönüşüm projeleri gerçekleştirilmektedir. Dönüşüm gerçekleşen alanlarda uygulanan veya uygulanması düşünülen projelerin çevreye uyumu, işlevi, rant geliri, toplam işin gerekliliği vb. konular tartışmaya açıktır. Kentsel/bölgesel dönüşüm olarak nitelendirilen projelerin kapsamında, konut ve ticaret alanlarında büyük yıkımlar olmaktadır. Yöntem: İnşaatların yapımından önce ilk sırada açığa çıkan hafriyat toprağı, alt ve üst yapıların yapımı veya yıkımı sırasında oluşan atıklar, konut veya ticaret yapılarının inşa edilmesinde veya yıkılmasında oluşan atıklar, restorasyon ve genel yapı tadilat işlerinde meydana gelen atıklar, inşaat yapım ve yıkım atıkları olarak isimlendirilmektedir. Yapısı bakımından katı atık olan inşaat yapım ve yıkım atıkları, etkileri bakımından tehlikeli, muhtemel tehlikeli, kesin tehlikeli atıktır. Meydana gelen İnşaat yapım ve yıkım atıklarının miktarı ve malzeme içeriği, bölgesel koşullara ve yapım tekniklerine bağlı olarak değişmektedir. Atık içeriğini; iklim şartları, bölgede üretimi yapılan inşaat malzemelerinin özellikleri ve kullanılan hammaddelerin kaynakları, doğru orantılı olarak etkilemektedir. Kentsel dönüşüm sonucunda oluşan inşaat yıkım atıklarının ne olacağı veya atık yönetiminin nasıl yapılacağı konusunda ise çalışmalar yetersiz kalmaktadır. Bu çalışmada dünya ülkelerinde gerçekleşen inşaat yapım ve yıkım atıklarının durumu ve nasıl değerlendirildiği incelenmiştir. Bulgular: Dünyadaki uygulamalarda, inşaat atıklarının depolandığı ve geri dönüşümünün sağlanmasına yönelik olarak çalışmaların yapıldığı görülmüştür. Avrupa ülkelerinde ise oluşan atıkların yarısından fazlası geri dönüşüm yapılarak yeniden kullanılmakta ve ekonomiye katkı sağlanmaktadır. Bu ülkelerde, inşaat atıklarının toplanması, ayrıştırılması ve geri dönüşümü için tesisler bulunmaktadır. Bazılarında ise inşaat atıkları depolanmakta veya yakılmaktadır. İnşaat yapım ve yıkım atıklarının geri dönüşüm alanları; yeni beton üretimi, yol ve kaldırım malzemeleri yapımı, alt yapı drenaj sistemleri, kanalizasyon boru imalatları, yer altında kullanılan kablo imalatları, rekreasyon, spor ve oyun alanlarının zemin dolgusu olmaktadır. İnşaat yapım ve yıkım atıklarının geri dönüşümünün sağlanması ile doğal kaynakların hızla azalması önlenecek, doğal çevrenin sürdürülebilirliği sağlanacak ve ekonomiye olumlu katkılar olacaktır. Bu bağlamda, inşaat atıklarının yıkım, nakliye, yükleme-boşaltma işlemlerinin yapılması ve bu işlemlerin getireceği maliyetler göz önünde tutularak sürdürülebilir bir inşaat atık yönetimi stratejisi belirlenmesi ve uygulanması çok önemlidir. Sonuç: Kentsel yenileme ile yaşanabilir çevreler tasarlanırken, yıkımların oluşturduğu atıkların artışı ve atıkların yönetiminin sağlanması gerekmektedir. Bu atıkların ekolojik sistemdeki zararları ve oluşan ekonomik durum ile beraber bütün olumsuzluklar göz ardı edilmektedir. Bu durumun gelecek kentsel planlamalarda da görülmesi söz konusu olduğu için konu üzerinde yapılacak çalışmalara ihtiyaç vardır. Bu çalışmada, dünyada gerçekleştirilen kentsel ve bölgesel ölçekteki dönüşüm uygulamaları araştırılmıştır. İnşaat yapım ve yıkım atıklarının yönetimi kapsamında tesis ve farklı çalışmalar yürüten gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler ele alınmıştır. Bu ülkelerde yapılan uygulamaya yönelik çalışmaların önemi belirtilmiştir. Çalışmanın; kentsel dönüşüm uygulamalarıyla meydana gelen inşaat atıklarının durumu, geri dönüşüm çalışmaları, ülkelerin ekonomilerinde nasıl değerlendirileceği konuları araştırılarak, bundan sonraki konu üzerinde gerçekleştirilecek çalışmalara ve ülkemizde gerçekleştirilecek inşaat atık yönetim çalışmalarına temel olması ve yol göstermesi umulmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Kentsel Dönüşüm, İnşaat Yapım ve Yıkım Atığı, İnşaat Atık Yönetimi



 


Keywords: