BİLDİRİLER

BİLDİRİ DETAY

Sibel POLAT
KÜLTÜREL MİRAS ALANLARININ YÖNETİMİNDE KENTSEL TASARIM REHBERLERİNİN ROLÜ
 
Öz: Giriş: Kentsel yaşamın ayrılmaz bir parçası olan kültürel miras alanları, kentsel kimliğin ve belleğin sürdürülmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Bu alanların sürdürülebilir kentsel koruma yaklaşımı çerçevesinde geliştirilmesinde kentsel tasarım çalışmaları dikkate değer bir rol oynamakta ve pek çok ülkede miras alanlarının kentsel tasarımın temel ilkeleri ve yere özel hedefler doğrultusunda yönetilmesi için kentsel tasarım rehberlerinin geliştirildiği görülmektedir. Kentsel tasarım rehberleri; çeşitli konulara ilişkin tasarım ilkeleri setleri oluşturan, bunları açıklayan ve örneklendiren, tasarımda yapılan genel hataları tanımlayan ve bunlardan kaçınmaya yardım eden, yerel yönetimlerin mülk sahipleriyle ilişkilerinde tutarlılık sağlayan, kentsel müzakereye imkan veren, yerel yönetimlerin hem kendi içinde, hem de kentsel tasarım sürecinde yer alan herkesle iletişim kurması konusunda yükümlülük getiren belgelerdir (DETR&CABE, 2000: 57). Amaç: Son yıllarda Türkiye’de de merkezi ve yerel yönetimler tarafından kentsel tasarımın yasal yönetsel altyapısını oluşturmaya yönelik çalışmalar yapılmaktadır. Bu çerçevede özellikle tarihi kentlerin kimliğinin korunmasında ve geliştirilmesinde kentsel tasarımdan katılımcı bir bakış açısıyla faydalanabilme yollarını aramak amacıyla Uludağ Üniversitesi’nde “Bursa Kent Merkezine Yönelik Bir Kentsel Tasarım Rehberi Modeli” isimli bir bilimsel araştırma projesi geliştirilmiştir. Proje, Bursa Hanlar Bölgesi’nde yürütülen bir alan çalışması üzerinden katılımcı bir kentsel tasarım rehberi modelini oluşturan süreçleri, aşamaları ve işleri tanımlamayı amaçlamıştır. Bu makalede ise, planlama sürecinde kentsel tasarımın rehberlerinin yerinin, rehber türlerinin ve ölçeklerinin, rehberlerin hazırlanma sürecinin, miras alanlarına yönelik rehberlerin ilkelerinin, hedeflerinin ve içeriklerinin tanımlanması amaçlanmıştır. Ayrıca Türkiye’de planlama sürecinde kentsel tasarım rehberlerinin yeri değerlendirilmiş, UNESCO Dünya Mirası Bursa Hanlar Bölgesi’nin korunması ve geliştirilmesi için gerekli ve öncelikli olan rehber türleri belirlenmiştir. Kapsam: Makalede İngiltere’den Bath ve Liverpool, İskoçya’dan Edinburgh örnekleri incelenmiştir. Bu kentlerin seçiminde mutlaka UNESCO tarafından tescillenmiş bir kültürel miras alanı içermeleri, bu alanların kent planlama ve mimarlık açılarından üstün evrensel değerlere sahip olmaları (2. ve 4. kriterler), miras olduktan sonra yapılan çalışmaları görebilmek için en az 10 senedir miras listesinde olmaları, orta ve küçük ölçekli kentler olmalarına dikkat edilmiştir. Ayrıca Türkiye’de planlama ve korumayla ilgili yasa ve yönetmelikler üzerinden kentsel tasarım rehberlerinin yeri sorgulanmış, Bursa kent merkezine yönelik yapılmış planlama çalışmaları incelenmiştir. Yöntem: Makalede literatür araştırması yapılmıştır. Bulgular: İncelenen kentlerdeki rehberlerin; üst ölçekli planlarla uyumlu bir şekilde yasal statülü veya tavsiye niteliğinde tamamlayıcı planlama dokümanları olarak katılımcı bir şekilde geliştirildikleri görülmüştür. Temel olarak genel veya yere özgü, kural koyucu veya performans odaklı olmak üzere farklı amaçlara ve ölçeklere göre geliştirildiği belirlenmiştir. Yerel kimliği korumak ve güçlendirmek adına kentsel tasarımın temel ilkelerini ve hedeflerini dikkate aldıkları tespit edilmiştir. Makro ölçekten, mikro ölçeğe kadar oluşturulmuş farklı düzeylerdeki eylemleri içerdikleri, farklı fiziksel çevre bileşenlerinin tasarımına yönelik önerileri veya uygulamaya yönelik müdahale biçimlerini tanımladıkları belirlenmiştir. Hazırlanma sürecinin temel olarak 6 aşamadan oluştuğu görülmüştür. (masabaşı çalışma, saha araştırması, araştırma ve anket analizleri, taslak belgenin hazırlaması, kamusal müzakere, taslak belgenin revizyonu, onaylama ve yayımlama). Sonuç: İncelenen Birleşik Krallık örneklerinden yola çıkarak, Bursa için ulusal ve yerel ölçekte planlama, koruma, kentsel tasarım, mimarlık ilişkisinin kurulmasına yönelik bir rehberler sistemi geliştirilmiştir. Bu kapsamda, Bursa’nın kentsel kimliğinin sürdürülmesi için, ilgili üst ölçekli planlar, yasalar ve yönetmelikler doğrultusunda; kentsel ölçekte Bursa Kentsel Karakter Değerlendirme Dokümanının ve Bursa Kentsel Tasarım Standartlarının, yerel ölçekte Bursa Kent Merkezi İçin Kentsel Tasarım ve Kamusal Mekanlar Çerçevesinin ve Bursa ve Cumalıkızık UNESCO Miras Alanları Yerel Gelişme Çerçevesinin, bina ölçeğinde UNESCO Mirası Hanlar Bölgesi’nde Uygulamaya Yönelik Teknik Rehberlerin geliştirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Kültürel miras alanları, Kentsel tasarım rehberleri, Kentsel kimlik, Bursa Hanlar Bölgesi



 


Keywords: